تعريف استاندارد:
استاندارد كردن ، عمل ايجاد مقرراتي است براي استفاده عمومي و مكرر با توجه به مشكلات بالفعل و بالقوه كه هدف از آن دستيابي به ميزان مطلوبي از نظم در يك زمينه خاص است.
اهداف استاندارد:
1) صرفه جوئي كلي در مصرف نيروي انساني ، مواد ، انرژي و ...
2) حمايت از مصرف كننده
3) حفظ ايمني و بهداشت و محيط زيست
4) ايجاد ارتباط بهتر
اصول استاندارد:
1) استاندارد كردن عمل ساده سازي است كه در نتيجه تلاش دسته جمعي و آگاهانه اعضاء جامعه بوجود آمده و مستلزم كاهش بسياري از موضاعات است.
2) استاندارد كردن فعاليتي است اجتماعي و اقتصادي
3) نشر يك استاندارد ارزشي ندارد مگر اينكه به اجرا درآيد و اين امر نياز به برنامه ريزي هاي مناسب و فداكاري عده اي براي دستيابي به منافع عمومي دارد.
4) استاندارد كردن از طريق تهيه يك استاندارد ، انتخاب و سپس تثبيت آنچه انتخاب شده است ، انجام مي گيرد.
5) استانداردها بايد در فواصل زماني معين مورد بازنگري و در صورت لزوم مورد تجديد نظر قرار گيرد.
6) هنگام كاركرد با استاندارد ويژگيهاي يك محصول بايد روشهاي آزمون مربوطه را نيز در استاندارد هاي ديگر جستجو نمود.
7) لزوم اجراي اجباري استانداردهاي ملي بايد به دقت مورد توجه قرار گيرد.
فوايد استاندارد كردن:
1) از نظر توليد كننده
- بكارگيري قواعد اصولي در فرآيندهاي ساخت
- كنترل بهتر فرآيندها ، مواد و انرژي
- جلوگيري از تلفات مواد و انرژي
- افزايش سرعت توليد
- كاهش ذخيره سازي در مورد مواد اوليه و محصولات
- كاهش انواع (صرفه جوئيهاي كلي)
- موفقيت در امر فروش و سود دهي
- سهولت برقراري ارتباط
2) از نظر مصرف كننده
- اطمينان از كيفيت محصول
- قابليت تعويض پذيري
- سهولت برقراري ارتباط
3) از نظر متخصصين
- بكارگيري روشها و مواد پذيرفته شده جهت سهولت و تسريع طراحي ، انتخاب و ...
- سهولت بهبود و توسعه محصولات و فرآيندها
- افزايش اطلاعات و دانش فني در رابطه با خواص، امكانات و كاربرد مواد
- راهنمائي به منظور تنظيم تحقيقات و برنامه هاي توسعه
4) از نظر تجارت
- به حداقل رساندن تأخير  مكاتبات و مذاكرات ناشي از تعيين مشخصات سفارشات ناقص يا غير دقيق
- وجود اصول عملي و كاربردي جهت پذيرش يا مرجوع نمودن كالا و ارزيابي شكايات و اعتراضات مربوط به قراردادها
تدوين استاندارد:
بطور كلي استاندارد موضوعات گوناگوني را در بر مي گيرد.هر چيزي در حيطه فكر و عمل انسان قابل استاندارد كردن است خواه مصنوعات دست بشر يا مخلوقات فكر او و حتي اعمال و رفتار او باشد.
سطح استاندارد:
1) استاندارد كارخانه اي
اينگونه استانداردها توسط كارخانجات و به منظور استفاده در همان واحد توليدي تدوين مي شود. مانند استاندارد كارخانه اي توشيبا و ناسيونال و ...
گاهي كارخانجاتي كه در يك زمينه خاص فعاليت  ميكنند از طريق جامعه يا انجمن استاندارد هائي را موسوم به استاندارد شركتي يا جامعه اي تدوين  ميكنند. مانند جامعه مهندسين خودرو ، جامعه جوشكاري آمريكا و ...
2) استاندارد ملي
اينگونه استانداردها توسط مؤسسات استاندارد در يك كشور كه مقام ذيصلاح مي باشند تهيه مي شود. در تدوين اين استانداردها توليد كنندگان ، مصرف كنندگان ، اعضاء مراكز علمي و فني و مراكز اداري و تجاري شركت مي كنند. ما نند سازمـان استانـدارد و تحقيقات صنعتي ايران Institute of Standard & Industrial Research of Iran(ISIRI) و مؤسسه استاندارد انگلستان (BSI) و مؤسسه استاندارد آمريكا (ANSI) و فرانسه (AFNOR) و كانادا (CSA) و آلمان (DIN)  و ژاپن (JIS) و نيوزيلند (SNZ) و ...
استانداردهاي ملي از نظر اجرائي به دو دسته تقسيم ميگردد:
- استاندارد اجباري : استانداردهائي هستند كه در رابطه مستقيم با ايمني و بهداشت، محيط زيست و تجارت(صادرات و واردات) مي باشد و قانونأ از نظر اجرا اجباري مي شوند.
- استاندارد تشويقي : استانداردهائي هستند كه توليد كننده با توجه به توان بالاي توليد و نيز علاقه مندي و موافقت خود داوطلبانه تمايل به اجراي آن دارد.
تعداد استانداردهاي تشويقي و اجباري در كشورهاي مختلف متفاوت است. در كشورهائي كه داراي اقتصادي كنترل شده مي باشند تقسيم بندي استانداردها به اجباري و تشويقي و تغييرات تعداد آنها بيشتر به چشم مي خورد اما در كشورهائي با اقتصاد آزاد اجراي استانداردها بصورت تشويقي و رقابتي است.
3) استاندارد منطقه اي
عواملي مانند موقعيت جغرافيائي ، فرهنگ ، سياست ، شكل توليد و مصرف و امثال آن بعضي از كشورها را برآن داشته تا مشتركأ مبادرت به تدوين استانداردهاي منطقه اي نمايند. مانند سازمان مركزي استاندارد آفريقا (ARSO)  و سازمان استاندارد اروپائي (CEN)  و ...
4) استاندارد بين المللي
روند رشد صنعت و تجارت در جهان باعث وابستگي بيش از پيش كشورها شده است. در راستاي هماهنگي و برقراري ارتباط مشكلات بيشماري بوجود آمده كه براي رفع آن از استانداردهاي بين المللي استفاده مي شود. در تدوين اينگونه استانداردها تمامي كشورها بايد سهم داشته باشند.
مهمتـــرين سازمــــانـي كه وظيفه تــدوين استـانـداردهاي بين المللـي را بعهــده دارد ســازمـــان بين المللـي استــانـدارد International Standard Organization(ISO) است. مقر اين سازمان در شهر ژنو كشور سوئيس است. در سال 1947 با هدف :
1) يكپارچه كردن تدوين استاندارد در سراسر جهان
2) حمايت از توليد كننده و  مصرف كننده
3) توسعه همكاريهاي علمي تكنولوژيكي اقتصادي
با عضويت 20 كشور تـأسيـس شد. در حال حاضر 132 كشور از جمله ايــران عضو ISO هستند. 90 عضو اصلي كه يكي ايــران است و 34 عضو مكاتبه اي و 8 عضو مشترك مي باشند. ايران در TC (كميته فني) ايزو در تدوين استاندارد مشاركت دارد. اين استانداردها در حال حاضر 11950 مورد مي باشد كه توسط 2856 كميته و زير كميته با بيش از 30000 كارشناس تدوين مي شوند.
سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در 128 كميته و زير كميته عضو فعال و در 101 كميته عضو ناظر است .   ضمنأ مسئوليت دبيرخانه  كميته هاي فني شوينده ها، كودهاي شيميائي و آرايشي و واژه شناسي اطلاعات و اسناد را بعهده دارد.
تعداد استانداردهاي تدوين شده در صنايع نساجي تا پايان سال 1385 حدود 746 عدد و در صنايع چرم و پايپوش نيز 186 عدد مي باشد.
منابع علمي مورد استفاده در تدوين استانداردهاي ملي ايران ، استانداردهاي بين المللي و استانداردهاي ملي كشورهاي ديگر و همچنين منابع علمي و تجربي داخلي مي باشد.

جنبه هاي استاندارد:
1) استاندارد علائم و اصطلاحات
2) استاندارد مبنا
3) استاندارد ويژگيها
4) استاندارد آزمون
5) استاندارد آئين كار
6) استاندارد بازرسي  و نمونه برداري
7) استاندارد طبقه بندي
8) استاندارد درجه بندي
9) استاندارد بسته بندي، حمل و نگهداري
10) استاندارد ايمني
سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران :
در محل كرج – شهر صنعتي كرج قرار دارد. دفتر مركزي آن در تهران – ونك – ابتداي خيابان وليعصر واقع است.
اين سازمان در سال 1304 اولين قانون مربوط به اوزان و مقياسها را بنا گذاشت.
در سال 1332 اداره آزمايشگاهي به منظور كنترل كيفي كالاهاي صادراتي ايجاد شد.
در سال 1339 اجازه تأسيس مؤسسه استاندارد ايران به تصويب مجلس رسيد.
در سال 1343 آزمايشگاههاي شهر صنعتي كرج به مؤسسه تبديل شد.
در سال 1371 قانون اصلاح قوانين و مقررات مؤسسه از مجلس گذشت كه جايگزين قوانين قبلي شد.
در سال 1376 اصلاحاتي در قانون مؤسسه اعمال شد.
لازم به ذكر است كه علامت استاندارد از كلمه Safety يا Standard مي باشد وداخل آن بصورت مستقيم نشان دهنده كلمه ايران و بصورت برعكس نشان دهنده كلمه اختصاري ISIRI مي باشد.
وظايف و تكاليف قانوني سازمان:
1) تعيين و تدوين و نشر استانداردهاي ملي( تعداد كل استانداردهاي ملي تدوين شده تا پايان سال 1386 حدود 11000 عدد مي باشد)
2) انجام تحقيقات به منظور تدوين استاندارد ، بالابردن كيفيت توليد داخلي
3) ترويج استانداردهاي ملي
4) نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري
5) كنترل كيفيت كالاهاي مشمول استاندارد اجباري
6) كنترل كيفيت كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري
7) مشاركت در تدوين استاندارد بين المللي
8) آزمايش و تطبيق نمونه كالا با استانداردهاي مربوطه
9) آموزش به مسئولين كنترل كيفيت واحدهاي توليدي
اركــان سازمان :
 اعضاي شوراي عالي استاندارد :
1) رئيس جمهور
2) معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزي، معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست
3) وزير صنايع و معادن،بازرگاني،بهداشت و درمان آموزش پزشكي، ارتباطات و فناوري اطلاعات ، جهاد كشاورزي، دفاع، علوم ، كار، مسكن، نفت و نيرو
4) دادستان كل كشور
5) رئيس اتاق بازرگاني و صنايع و معادن
6) رئيس سازمان بعنوان دبير شوراي عالي استاندارد
7) دو نفر كارشناس در امور استاندارد
سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در كشور به كمك  28   اداره كل در مراكز استانها فعال مي باشد.
اداره كل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان يزد نيز در سال 1347 بعنوان شعبه اي از اداره استاندارد استان اصفهان تأسيس و تا سال 1354 نظارت بر كيفيت كالاهاي صادراتي را بعهده داشت. در سال 1366 با مجهز شدن آزمايشگاهها از استاندارد اصفهان  منفك شد.
وظايف و مسئوليتهاي قسمتهاي گوناگون اداره كل به شرح زير مي باشد:
- وظايف اداره نظارت بر اجراي استاندارد و كنترل كيفيت:
1) نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري
2) برگزاري كميته هاي علائم، صدور ، تمديد ، تعليق و ابطال علامت استاندارد
3) نمونه برداري از مراكز توليد و عرضه
4) بازديد فني از واحدهاي توليدي
5) توقيف و جمع آوري كالاهاي مشمول استاندارد اجباري فاقد علامت استاندارد يا پائين تر از حد استاندارد و يا كالاهاي داراي علامت استاندارد جعلي از مراكز توليد، عرضه و فروش
6) نظارت بر كالاهاي مشمول استاندارد اجباري براي مراكز توليد ، فروش و عرضه
7) نظارت بر فرآورده هاي واحدهاي توليدي تحت پوشش
8) نظارت بر مراكز تمركز و عرضه
- وظايف و مسئوليتهاي اداره امور آزمايشگاهها:
1) آزمون فرآورده هاي توليدي
2) آموزش مسئولين كنترل كيفيت
3) مشاركت در تدوين استاندارد
4) شناسائي و ارزيابي آزمايشگاه هاي همكار استاني
5) بازديد از آزمايشگاه هاي همكار استاني
6) ارائه خدمات آزمايشگاهي به گمركات استان
7) بازديد از آزمايشگاه همكار

صنايع به سه دسته تقسيم مي گردد:
1) صنايع فلزي
2) صنايع غير فلزي
3) صنايع بسته بندي
صنايع فلزي به گروههاي زير دسته بندي مي شود:
- اوزان و مقياسها و وسايل سنجش
- برق و الكترونيك
- خودرو و نيرو محركه
- مكانيك و فلز شناسي
- مهندسي پزشكي
- انگ و عيار فلزات گرانبها
صنايع غير فلزي به گروههاي زير دسته بندي مي شود:
- ساختمان و معدني
- شيميائي
- غذائي و كشاورزي
- نساجي و چرم
و  بسته بندي و سلولزي زير گروه صنايع بسته بندي مي باشد.

آزمايشگاههاي اداره كل استاندارد استان يزد عبارتند از:
صنايع غذائي ، ساختمان، شيميائي ، نساجي و سلولزي ، تشخيص سموم قارچي ، خشكبار ، افزودني ها ، لوازم خانگي، سيم و كابل ، مكانيك ، مهندسي پزشكي ، انگ فلزات
دستگاههاي موجود در آزمايشگاه نساجي و سلولزي :
* آزمونهاي انجام گرفته بر روي انواع فرشها  با دستگاه : كشيدگي پرز از فرش ، درصد كاهش ضخامت فرش در اثر بار استاتيكي ، درصد كاهش ضخامت فرش در اثر بار ديناميكي ، ضخامت سنج فرش ، نمونـه بر (گردبر) فرش ، ثبات رنگ در برابر نور ، شستشو ، مالش ، استحكام نخهاي تار و پود فرش ، ميزان تاب نخ پود و ...
آزمونهاي انجام گرفته بر روي انواع نخها با دستگاه : كلاف پيچ نخ ، ترازو ، تاب نخ، استحكام و ازديادطول نخ، ثبات رنگ در برابر نور ، شستشو ، مالش و ...
آزمونهاي انجام گرفته بر روي انواع پارچه و پتو با دستگاه : استحكام در جهات تاري و پودي ، تراكم نخ تا و پود، وزن متر مربع ، تعيين جنس تار و پود ، PH مستخرجه از منسوجات ، پرز دهي ، سوراخ شدگي و تقليل وزن در اثر سايش ، تغييرات ابعاد پس از غوطه وري در آب ، ثبات رنگ در برابر نور ، شستشو ، مالش و ...
در صنايع نساجي كالاهاي زير مشمول استاندارد اجباري مي باشند و واحد توليدي قبل از توليد و عرضه به بازار جهت فروش بايد نسبت به اخذ علامت استاندارد اقدام نمايد و همچنين گمركات كشور نيز قبل از ترخيص، كالاهاي نامبرده را بايد جهت مطابقت با استاندارد مربوطه آزمون نمايند.
- برچسب گذاري انواع فرشهاي ماشيني مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 1360
- برچسب گذاري انواع پتوهاي اكريليكي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره  6020
- حاشيه نويسي پارچه فاستوني مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 5932
- برچسب گذاري خامه مورد مصرف در فرش پشمي دستباف مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 456
- مواد رنگرزي و پيگمنتهاي مورد مصرف در صنعت نساجي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 7729
در سطح استان يزد 17 واحد توليدي نساجي داراي پروانه استاندارد و فعال وجود دارد.
* انواع محصولات واحدهاي توليدي سلولزي شامل دستمال كاغذي جعبه اي،دستمال توالت(دلسي)، حوله كاغذي،پوشك بچـــه و نوار بهداشتي مي باشد و آزمونهاي انجام شده بر روي اين محصولات عبارتند از: آزمايشات ميكروبي ، وزن متر مربع لايه هاي مختلف ، PH مستخرجه، درصد رطوبت، سرعت جذب آب، ابعاد لايه هاي گوناگون،وضعيت ظاهري، نوع جنس لايه ها، واكنش در برابر نور ماوراء بنفش، درصد خاكستر،استحكام در برابر كشش طولي و عرضي بصورت خشك و مرطوب، تعيين ميزان انعطاف پذيري ، ميزان روشني و ماتي، ...
كليه محصولات صنايع سلولزي مشمول استاندارد اجباري مطابق با استانداردهاي ملي ايران به شرح زير مي باشند كه بايد واحد توليدي قبل از توليد مبادرت به اخذ علامت استاندارد نمايد.
- ويژگيها و روشهاي آزمون پوشك بچه مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2528
- ويژگيها و روشهاي آزمون حوله كاغذي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2421
- ويژگيها و روشهاي آزمون كاغذ توالت مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2420
- ويژگيها و روشهاي آزمون دستمال كاغذي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 627
- ويژگيهاي فيزيكي و شيميائي و روشهاي آزمون نوار بهداشتي (معمولي ، آناتوميك و بالدار) مطابق با  استاندارد ملـي ايران بـه شمـــاره 1-1830
- ويژگيهاي ميكروبي نوار بهداشتي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 2-1830
- ويژگيهاي ميكروبي انواع دستمالهاي كاغذي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 4778
در سطح استان يزد 7 واحد در زمينه توليدات سلولزي فعال و داراي پروانه استاندارد مي باشند.
* محصولات واحدهاي توليدي پزشكي شامل باند زخم بندي و گاز طبي (استريل و غير استريل) و پنبه هيدروفيل است و آزمونهاي انجام شده بر روي اين محصولات عبارت از : زمان جذب آب، ميزان مواد محلول در آب، درصد خاكستر، ميزان رطوبت بازيافتي، واكنش در برابر نور ماوراء بنفش، ميزان مواد سطح فعال و اصلاح كننده رنگ، مقاومت در برابر حرارت، وضعيت ظاهري،  استحكام در جهات تاري و پودي،  PHمستخرجه،  طول الياف پنبه و ...
كليه محصولات پزشكي مشمول استاندارد اجباري مطابق با استانداردهاي ملي ايران به شرح زير مي باشد و واحد توليدي بايد قبل از توليد نسبت به اخذ مجوز استفاده از علامت استاندارد اقدام نمايد.
- ويژگيها و روشهاي آزمون پنبه هيدروفيل مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 258
- ويژگيها و روشهاي آزمون باند زخم بندي با بافت ساده مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 583
- ويژگيها و روشهاي آزمون گاز طبي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 3061
در سطح استان يزد 2 واحد در زمينه توليدي پزشكي فعال و داراي پروانه استاندارد مي باشند.
در راستاي سياست اصل 44 قانون اساسي ، در سطح استان يزد آزمايشگاههاي همكار  تحت نظارت مداوم  اداره كل استاندارد در زمينه نساجي مشغول فعاليت مي باشند.
درانتها توجه خوانندگان گرامي را به اين نكته جلب كرده تا در هنگام خريد هر گونه كالا به مجوزهاي لازم از وزارت بهداشت و سازمان استاندارد در روي بسته بندي محصولات دقت لازم را داشته باشند. جهت دسترسي به اطلاعات بيشتر ميتوان به سايت  www.isiri.org مراجعه نمائيد.

            لینک دانلود مطلب:اینجا کلیک کنید                       
فرنگيس خدادادي
كارشناس اجراي استاندارد و آزمايشگاه نساجي و سلولزي
 فروردين 1388