شماره استاندارد: 165
موضوع: کلردان
چاپ: 0
تجديد نظر: 0
فايل: http://www.isiri.org/portal/files/std/165.htm
ICS_Code: 65/100
ICS_T1: کشاورزي
رشته : خوراک و فرآورده هاي کشاورزي

توضیحات:

كلردان : Chlordane

این سم با نامهای تجارتی كلردان و اوكتاكلر است.

كلردان با فرمول مولكولی: C10H6Cl8، جرم مولكولی 409.83 دلتن، در سال 1945 توسط شركت ولسیكول ساخته و به بازار عرضه شده است. نقطه ذوب آن 100 درجه سانتیگراد و نقطه جوش در 1.3 میلی‌بار 175 درجه سانتیگراد می‌باشد.
این ماده دارای دو ایزومر سیس و ترانس است. ایزومر سیس β تقریباً 10 برابر سمی‌تر از ایزومر ترانس α است. این تركیب شیمیایی مخلوطی از چند تركیب بوده و تقریباً 60 درصد كلردان را ایزومر سیس تشكیل می‌دهد.
فشار بخار آن 10*1.3 میلی‌بار در 25 درجه سانتیگراد است. از طریق پوست نیز جذب می‌شود به دما و محیط قلیایی و پرتوفرابنفش حساسیت زیادی دارد به ایزومر ترانس كلردان در صنعت γ كلردان نیز می‌گویند. 50 درصد كشندگی (LD50) برای موش صحرایی 225 تا 590 میلی‌گرم بر كیلوگرم وزن بدن می‌باشد.

ـ در آب نامحلول و در اكثر حلالهای آلی و روغنهای معدنی قابل حل است. از طریق گوارشی ـ تماسی و تدخینی تأثیر می‌گذارد. این سم با تركیبات قلیایی سازگاری ندارد همچنین موجب خوردگی آهن و روی و روكشهای مختلف می‌شود.

وقتی وارد بدن پستانداران می‌شود در بدن حیوانات خونگرم هیدروژن كلراید آن برداشته شده كلر هیدرومین و متابولیتهای آبدوست ایجاد می‌شود

استاندارد كلردان – بخش اول . كليات

1- تعريف:

كلردان CHLORDONE براي بهسازي محيط و مبارزه با حشرات بكار مي رود و داراي نام TETRA – a 7 , 7 , 4, a 3 , o cta chloro 8- , 8, 7, 6, 5, 4, , 2, 1, metha moindane 7, 4, hydro مي باشد.

2- خواص كلردان تكنيكال :

مايعي است كهربائي رنگ, تقريباَ بي بو و داراي نارواني, نقطة جوش آن در دو ميليمتر فشار جيوه 175 درجة سانتيگراد است در آب نامحلول و در حلالهاي آلي در 60/60 درجه سانتيگراد محلول است وزن مخصوص آن 1/63 مي باشد و در 25 درجة سانتيگراد داراي ضريب شكست 1/56 تا 1/57 مي باشد. كلردان در نفت تصفيه شده كاملاَ مخلوط ميشود و مقدار كلر آن مابين %64 تا %66 مي باشد و كلردان تكنيكال تصفيه شده داراي %60 تا %75 از ماده tetra hydro – a 7 , 7, 4, 3a, octa chloro-8, 8, 7, 6, 5, 4, 2, 1- methamoindane 7 , 4 مي باشد.خاصيت حشره كشي كلردان تكنيكال درمجاورت با قليائي ها بعلت از دست دادن كلر از بين مي رود.

3- مشخصات شيميائي

نمونه هائيكه از قسمتهاي مختلف جنس بر طبق اصول نمونه برداري مندرج در بخش دوم براي آزمايش برداشته ميشوند. علاوه بر خصوصياتي كه در قبل ذكر شد بايد مشخصات زير را نيز داشته باشند.

بخش دوم – نمونه برداري

4- نكاتي كه بايد در نمونه برداري مورد توجه واقع شود.

الف- نمونه هاي آزمودني و وسايل و ظروف لازم براي نمونه برداري بايد كاملاَ عاري از هر گونه آلودگي باشند.

ب- نمونه هاي آزمودني بايد در ظروف تميز و غير قابل نفوذ نگهداري شوند.

ج- نمونه ها را بايد در شيشه هاي خشك و تميز ريخت و از گذاشتن برچسب در داخل شيشه ها خودداري كرد.

د- برچسبها بايد در خارج از شيشه ها چسبانيده گردند.

ه- بر روي برچسبها بايد مشخصات كامل جنس و نام سازنده و نام شهر و مملكت و همچنين تاريخ ساخت يا شماره سري ذكر شود و شيشه مهروموم گردد.

و- نمونه ها را بايد تا سرشيشه ريخت بطوريكه فضاي خالي در شيشه باقي بماند.

5- روش نمونه برداري:

بايد در نظر داشت كه از هر جنس باندازه كافي نمونه برداري گردد, چنانكه در جدول شماره 2 نموده شده است. البته در صورت توليد مداوم بايد از هر 1000 ظرف مطابق جدول شماره 2 نمونه گيري كرد.

 و ضمناَ براي اينكه نمونه برداري كافي باشد بايد از روش زير استفاده كرد. بايد تمام ظروف را به ترتيب چيد و سپس از ظرف اول شروع به شمارش كرده و به ترتيب 1-2-3 تا R ( R معادل تعداد است) و بدين طريق از هر R عدد ظرف يكي را بعنوان نمونه بايد برداشت تا آنكه مجموع ظروف انتخاب شده معادل تعداد نمونة لازم (مطابق جدول فوق گردد).

الف- نمونه نماينده : از هر ظرفي كه به ترتيب فوق انتخاب گرديده است به كمك لوله هائي كه مخصوص برداشتن نمونه از داخل ظرف است از سه يا چهار محل داخل ظرف نمونه برداري مي شود وزن نمونه نبايد از 250 گرم كمتر باشد.

ب- نمونه مخلوط: از هر يك از نمونه هاي نماينده بطور يكسان مقداري برمي داريم و با هم مخلوط مي كنيم تا نماينده مخلوط به دست آيد ولي بايد وزن آن از 300 گرم كمتر نباشد , سپس با توجه به قسمت الف نمونه مخلوط را در سه شيشه ميريزيم شيشه اول به صاحب كالا تسليم مي گردد و شيشه دوم براي آزمايش به آزمايشگاه فرستاده مي شود و شيشه سوم پس از مهروموم شدن براي رفع اختلاف احتمالي در مؤسسه نگهداري مي گردد.

ج- نمونه انفرادي: بقيه نمونه نماينده هر ظرف را به سه قسمت مساوي تقسيم مي كنيم و هر يك از اين سه قسمت تشكيل يك نمونه انفرادي را مي دهند و هر يك از اين نمونه هاي انفرادي در حقيقت جانشين ظرف اصلي مي باشد . يكي از نمونه هاي انفرادي را با ذكر مشخصات و علائم به صاحب كالا و نمونه انفرادي دوم را به آزمايشگاه بايد فرستاد و نمونه انفرادي سومي را براي نگهداري بعنوان شاهد به مؤسسه ارسال مي دارند. بايد متوجه بود كه تمام نمونه هاي انفرادي و مخلوط را بايد در ظروفي ريخت كه نسبت به رطوبت و هوا غير قابل نفوذ باشند و بر محتويات داخلي خود اثر شيميائي نداشته باشند. نمونه اي كه بدين طريق بعنوان شاهد تهيه مي گردد شامل يك نمونه مختلط و n نمونه انفرادي است كه بايد به مهر و امضاي مؤسسه استاندارد و تهيه كنندة (صاحب كالا) و با نماينده تام الاختيار طرفين برسد و اين نمونه در مؤسسه استاندارد نگهداري خواهد شد.

بخش سوم: روشهاي تعيين خواص شيميائي و فيزيكي:

تعيين مقدار كل كلر آلي بر حسب درصد وزني (روش استپانف با اصلاحات بعدي)

الف- وسائل لازم: بالن ژوژه cc 250 – پيپت 25cc – بهم زن – دستگاه خنك كن برگرداننده . حمام ماري – كاغذ صافي- ارلن ماير cc 250 – بورت 50cc باگيره و سه پايه فلزي .

ب- مواد شيميائي لازم: بنزن عاري از تيوفن , ايزوپروپانول %99 - سديم فلزي به قطعات كوچك, ايزوپروپانول %50 - آب مقطر – فنل فتالئين , اسيد نيتريك %50 - محلول نيترات نقره يك دهم نرمال- محلول زاج آهن %10 - محلول تيوسيانات يك دهم نرمال.

ج- روش اندازه گيري: مقدار 0/7 گرم از نمونه مورد آزمايش را بطور دقيق وزن كرده در بالن ژوژه cc 250 مي ريزيم و سپس به آن cc 10 بنزن بدون تيوفن اضافه مي كنيم تا نمونه مذكور در آن حل شود بعد به آن ايزوپروپانول %99 مي افزائيم تا به حجم 250 سانتي متر مكعب برسد, سپس 25 سانتي متر مكعب از اين محلول را بر مي داريم و در ارلن ماير 250 سانتي متر مكعبي مي ريزيم و بدان 2/5 گرم سديم فلزي به صورت تكه هاي كوچك اضافه مي كنيم , سپس ارلن ماير را به دستگاه خنك كن برگرداننده متصل مي سازيم و محتوي آنرا حداقل به مدت يك ساعت در ضمن بهم زدن و تكان دادن مي جوشانيم و با اضافه كردن تدريجي cc 10 ايزوپروپانول %50 مازاد سديم فلزي را از بين مي بريم و براي مدت 10 دقيقه ديگر مخلوط را مي جوشانيم و سپس 60cc آب مقطر به محتوي داخل ارلن ماير اضافه مي كنيم پس از آنكه محتوي داخل ارلن ماير خنك گرديد 2 تا 3 قطره فنل فتالئين مي افزائيم و قطره قطره اسيد نيتريك %50 در آن مي ريزيم تا بدين طريق عمل خنثي كردن انجام گيرد و سپس مقدار 10cc از اسيد مذكور را بعنوان مازاد به محتوي داخل ارلن ماير مي افزائيم و درجه حرارت ارلن ماير را به حد درجه حرارت آزمايشگاه مي رسانيم در اين موقع 20 سانتي متر مكعب محلول نيترات نقره يك دهم نرمال به آن اضافه مي كنيم وارلن ماير مذكور را در روي حمام ماري به مدت نيم ساعت قرار داده و ضمناَ تكان مي دهيم . كاغذ صافي از محلول جدا مي كنيم و رسوب را با آب مقطر بدون كلر كاملاَ مي شوئيم و سپس آب بدست آمده را به محلول جدا شده از رسوب اضافه مي كنيم بعد از افزودن cc 5 از محلول زاج آهن %10 مازاد نيترات نقره موجود در محلول تيوسيانات يك دهم نرمال اندازه مي گيريم . اگر مقدار نيترات نقره افزوده در ابتداي عمل از مقدار نيترات نقره تعيين شده بوسيله محلول تيوسيانات يك دهم نرمال را بكاهيم مقدار نيترات نقره مصرف شده براي اندازه گيري كلر موجود در نمونه مورد آزمايش بدست مي آيد كه از روي آن مي توان مقدار كلر را اندازه گرفت زيرا كه هر يك سانتيمتر مكعب نيترات نقره يك دهم نرمال داراي 0/003546 گرم كلر است البته مي توان پايان عمل تتراسيون را از طريق الكترومتري نيز تعيين كرد. هرگاه مقداري از كلردان تكنيكال را در آب بريزيم و تكان دهيم و در نتيجه اين عمل وجود مقداري يون كلر ظاهر گردد بايد اين مقدار كلر غير آلي را بطور جداگانه و طبق روش زير تعيين كرد و بوسيله آزمايشهاي مربوط به اندازه گيري كلر غير آلي به ثبوت رسانيد و در محاسبه مقدار كلر آلي منظور گردد.

د- محاسبه: مقدار كل كلر آلي موجود در صدگرم از نمونه مورد آزمايش بطريق زير محاسبه مي شود:

a = عبارتست از حجم نيترات نقره يك دهم نرمال بر حسب سانتيمتر مكعب مصرف شده در كل كلر موجود در 25cc از محلول مورد آزمايش

b = عبارتست از حجم نيترات نقره يك دهم نرمال بر حسب سانتيمتر مكعب مصرف شده در كلر غيرآلي موجود در 25cc از محلول مورد آزمايش

w1= عبارتست از وزن نمونه مورد آزمايش براي تعيين مقدار كل كلر بر حسب گرم.

W2= عبارتست از وزن نمونه مورد آزمايش براي تعيين مقدار كلر غيرآلي بر حسب گرم.

f = يا عامل تصحيح خطا

f = عبارتست از عامل تصحيح خطا كه اشتباهات مربوط بوجود ناخالصيهاي معرف و روي عمل را شامل ميگردد و مقدار آن 0/98 تا 1/02 است .

T = عبارتست از مقدار كل كلر محاسبه شده بطور تئوري براي كلردان خالص.

A= عبارتست از مقدار كل كلر بدست آمده از طريق تجربي در كلردان خالص دوبار متبلور شده كه به روش مذكور و با همان معرفها بدست آمده است.

7- تعيين مقدار اسيديته

الف- وسائل لازم: بالن ژوژه 250cc , پيپت25cc

ب- مواد شيميائي لازم : محلول استن – متيل روژ – هيدرات سديم0/02 نرمال

ج- روش اندازه گيري: 10^cc گرم از نمونه مورد آزمايش را در بالن ژوژه 250cc مي ريزيم و دقيقاَ 25cc استن به آن مي افزائيم تا كاملاَ در استن حل گردد. ( اگر لازم باشد ممكن است بالن ژوژه را قدري حرارت داد تا نمونه مورد آزمايش در استن كاملاَ حل شود) سپس 75cc آب مقطر بدان مي افزائيم و درمقابل متيل روژ عمل اندازه گيري مقدار اسيدي نمونه مورد آزمايش را به وسيله هيدرات سديم 0/02 نرمال انجام مي دهيم و بعنوان شاهد 25 cc استن و 75 cc آب مقطر را مخلوط مي كنيم و بوسيله هيدرات سديم 0/02 نرمال تيتره مي كنيم. اگر براي تيتراسيون محلول نمونه مورد آزمايش v1 cc و براي تيتراسيون محلول شاهد v2cc هيدرات سديم 0/02 نرمال مصرف شده باشد مقدار درصد اسيدي بر حسب اسيد كلريدريك برابر است با (v1-v2 ) 0/0073=اسيديته %

8- تعيين مقدار مواد نامحلول در نفت بي بو

الف- وسائل لازم: مزور در شيشه اي 100 cc – پيپت 20 cc

ب- مواد شيميائي لازم: نفت بي بو

پ- روش اندازه گيري : مقدار20 cc از نمونه مواد مورد آزمايش را در نفت بي بو حل مي كنيم , سپس آنرا در مزور در شيشه اي صد سانتي متر مكعبي مي ريزيم و حجم آن را به وسيله نفت بي بو به 100 سانتي متر مكعب مي رسانيم و مزور و محتوياتش را در روي ميز در درجه حرارت آزمايشگاه و در نور طبيعي به مدت 10 روز مي گذاريم و در روزهاي سوم و هفتم آنرا از لحاظ كدورت و يا رسوب بررسي مي كنيم و در هر بررسي بايد مزور را 5 بار وارونه كرد و سپس بطور عمودي در روي ميز قرارداد پس از آنكه مدت 10 روز سپري گرديد براي آخرين بار محتوي مزبور را از لحاظ كدورت و يا رسوب بايد بررسي كرد.

9- تعيين وزن مخصوص

وزن مخصوص كلردان تكنيكال آزمودني را با پيكنومتر (pycnometed) در 15/6 درجه سانتيگراد تعيين مي كنند.

10- تعيين نارواني

نارواني نمونه آزمودني را مي توان بوسيله نارواني سنج استوالد(OSTWALD VISCOSIMETER SERIES 300)تعيين كرد.

11- تعيين رنگ كلردان تكنيكال

براي تعيين كردن رنگ كلردان تكنيكال بايد مقداري از آنرا بدون آنكه رقيق كرد در لوله گاردنرهولتGARDNER HOLAT BABBLE VISCOSITY TUBE

ريخت و سپس در دستگاه

HELLIGO MODEL H, COLOUR COMPARATE

و با استانداردهاي رنگي گاردنر

GARDNER COLOUR STANDARD

مقايسه كرد تا رنگ آن تعيين شود.براي تعيين رنگ كلردان تصفيه شده

CLARIFIED GRADE

بايد از 1 تا 9 واحد از صفحه رنگي شماره 40-C –620 و براي كلردان كشاورزي از 10 تا 18 واحد از صفحات 42- C –620 استفاده كرد. البته استانداردهائي كه مشابه با استانداردهاي مذكور باشند مي توان استفاده كرد.

تبصره: براي اندازه گيري كلردان ميتوان از روش گاز كروماتوگرافي نيز استفاده كرد.

بخش چهارم- بسته بندي و علامت گذاري

12- كلردان تكنيكال را بايد در ظرفهاي فلزي يا پلاستيكي غير قابل نفوذ و تميز نگهداري كرد.

13- در روي هر ظرف بايد مطالب زير بطور خوانا و بصورتي نوشته گردد كه مطالب آن از بين نرود.

الف- نام و نشاني سازنده

ب- نام محصول( كلردان تكنيكال)

ج- مقدار درصد ماده موثره طبق بند(2)

د- وزن خالص محتوي به كيلوگرم

ه- شماره پارتي

و- عبارت كلردان سمي است خطرناك و كشنده و بايد از دسترس اطفال و مجاورت با ظروف و مواد غذائي دور باشد ( با حروف درشت نوشته شود)

ز- علامت اسكلت سر انساني