دستورالعمل بهسازي لرزه اي
ساختمان هاي موجود
نشريه شماره 360
(تجديد نظر اول)

محدوده ي کاربرد

در این دستورالعمل مبانی و ضوابط ارزیابی ساختمان هاي موجود و یا بهسازي شده براي سطح عملکرد مورد نظر یا بهبود عملکرد آنها در برابر بارهاي لرزه اي ارائه شده است. اصول ارزیابی و مراحل بهسازي لرزه اي براي رسیدن به سطح عملکرد مورد نظر نیز در این دستورالعمل ارایه شده است.

ضوابط و نحوه ي ارزیابی، تعمیر یا بازسازي ساختمان هاي آسیب دیده پس از رویداد زلزله، در محدوده ي کاربرد این دستورالعمل قرار ندارد.

ساختمان هاي با شرایط خاص سازه اي نظیر موارد زیر، مشمول این دستورالعمل قرار نمی گیرند و لازم است به دستورالعمل هاي ارزیابی و بهسازي لرزه اي ویژه آنها رجوع شود.

الف- سازه هاي خاص مانند: سدها، پل ها، اسکله ها، سازه هاي دریایی و نیروگاه هاي هسته اي؛

ب- ساز ه هاي خاص تاسیسات زیربنایی و شریان هاي حیاتی؛

پ- بناهایی که با گل و یا خشت ساخته می شوند.

در این دستورالعمل هر جا که از بهسازي نام برده می شود منظور بهسازي لرزه اي است.

مبانی بهسازي

مبانی بهسازي به کار رفته در این دستورالعمل بر اساس ارزیابی و بهبود سطح عملکرد ساختمان می باشد. براي این منظور هدف بهسازي تعریف شده و بر اساس سطوح عملکردي مورد نظر از ساختمان، هدف بهسازي انتخاب می شود.

انتخاب هدف بهسازي و طراحی براساس سطح عملکرد ساختمان براي رسیدن به سطح عملکرد مورد نظر باید براساس اصول ارزیابی و بهسازي انجام گردد.

مراحل ارزیابی و بهسازي

اصول ارزیابی و بهسازي، در چارچوب مبانی بهسازي به کار رفته در دستورالعمل است . در این بند اصول کلی فرآیند ارزیابی و بهسازي مورد بررسی قرار می گیرند. براي راهنمایی کلی مراحل ارزیابی و بهسازي لرزه اي، نموداري در پیوست ب ارائه شده است.

ملاحظه ویژگی هاي فنی

ویژگی هاي فنی ساختمان قبل از اقدام به هرگونه عملیات اجرایی بهسازي باید توسط طراح و با هماهنگی کارفرما مورد بررسی و ملاحظه قرار گیرند. این ویژگی ها می تواند شامل: مشخصات اجزاي سازه اي و غیرسازه اي ساختمان ، سطوح خطر زلزله در محل ساختمان، نتایج اولیه ي ارزیابی مقاومت لرزه اي، تاریخچه ي بهره برداري گذشته و آینده ي ساختمان، ارزیابی نیاز و خواسته هاي بهره بردار، ملاحظات اقتصادي، اجتماعی و مقررات و قوانین حاکم باشد.

انتخاب هدف بهسازي

انتخاب هدف بهسازي از مراحل اولیه و در عین حال حائز اهمیت در فرآیند مطالعات بهسازي میباشد. لازم است طراح با بررسی دقیق و اخذ دیدگاه هاي بهره بردار و کارفرماي پروژه، توجه به میزان اهمیت و وضعیت کاربري حاضر و پس از بهسازي ساختمان، ضمن ارائه گزارش فنی لازم، هدف بهسازي را انتخاب و پیشنهاد نماید. پس از ارائه گزارش فنی مبنی بر دلایل انتخاب هدف بهسازي، موارد به تصویب کارفرما می رسد.

هدف بهسازي براساس یکی از بندهاي 1-4-1 تا 1-4-5 انتخاب می شود . براي راهنم ایی انتخاب هدف بهسازي ساختما نهاي دولتی و عمومی مهم می توان به پیوست الف دستورالعمل مراجعه نمود.

جمع آوري اطلاعات وضعیت موجود ساختمان

اطلاعات موجود و در دسترس ساختمان نظیر پروانه ها و اسناد ملکی، نقشه هاي چون ساخت ، دفترچه محاسبات فنی و سایر مدارك فنی نظیر نتایج آزمایش هاي انجا م گرفته موجود ، دستور کارها، صورت جلسات و فاکتورهاي رسمی خرید مصالح باید جمع آوري، دسته بندي و بررسی شوند. علاوه بر آن، مطالعات میدانی، برداشت هاي محلی و کارهاي آزمایشگاهی از ساختمان موجود، مطابق فصل دوم براي سطح عملکرد مورد نظر انجام م یشود.
اطلاعات پیکربندي سازهاي، ساختگاه، مشخصات مصالح، و ساختمانهاي مجاور باید جمع آوري شوند . دامنه جمع آوري این اطلاعات بسته به سطح اطلاعات مورد نیاز، در فصل دوم ارائه شده است.
پس از جمعآوري اطلاعات وضعیت موجود، لازم است نیاز یا عدم نیاز به بهسازي لرزهاي ساختمان براساس بند 1-3-4 تعیین می شود

نیاز یا عدم نیاز به بهسازي

ساختمان هایی که یکی از شرایط زیر را داشته باشند نیازي به بهسازي لرزه اي ندارند.
1- ساختمان هایی که مطابق مستندات و اطلاعات وضعیت موجود، با توجه به درجه ي اهمیت آن ها براساس آخرین ویرایش استاندارد 2800 ایران طراحی و با نظارت و مستندات کافی اجرا شده باشند، نیازي به ارزیابی و بهسازي لرزه اي براساس این دستورالعمل را ندارند، مگر آنکه درجه ي اهمیت فعلی آن ها بیش از میزان مفروض در طراحی اولیه ي آن ها بوده و یا سطح خطر زلزله موردنظر از سطح خطر موجود در طراحی اولیه مطابق آن استاندارد بیشتر باشد.

2- ساختمان هاي موجودي که به کمک هر کدام از روش هاي تحلیل ارائه شده در بند 3-2-1 و با درنظر گرفتن محدودیتهاي مربوط به آن روش ، معیارهاي ارزیابی لرزهاي این دستورالعمل را برآورده نمایند.

انتخاب روش ارزیابی و بهسازي

ارزیابی و بهسازي براي رسیدن به هدف بهسازي انتخاب شده به دو روش ساده و تفصیلی انجام می شود.

روش ارزیابی و بهسازي ساده

روش بهسازي ساده مطابق ضوابط فصل 11 این دستورالعمل انجام می شود. استفاده از این روش تنها براي هدف بهسازي مبنا و یا اهداف بهسازي پایینتر مجاز می باشد. این روش تنها براي ساختمانهایی مجاز میباشد که الزامات و محدودیت هاي مربوط در فصل یازدهم نظیر نوع دیافراگم، سیستم سازهاي و تعداد طبقات را برآورده نمایند.

روش ارزیابی و بهسازي تفصیلی

روش ارزیابی و بهسازي تفصیلی براي تمامی ساختمانها قابل کاربرد است. این روش باید مطابق ضوابط فصل هاي 1 تا 10 این دستورالعمل انجام گردد.

ارائه ي طرح بهسازي و ارزیابی آن

طراحی براي بهسازي باید به شرح این دستورالعمل برحسب روش ارزیابی و بهسازي ساده یا تفصیلی انجام شود . طرح پیش بینی شده براي بهسازي باید با مدل تحلیلی بهسازي شده ي سازه مورد ارزیابی قرار گیرد. چنانچه هدف بهسازي تامین نشده باشد، باید روش انتخاب شده مورد بازنگري قرارگیرد . در صورت تامین هدف بهسازي، مدارك فنی لازم ازجمله نقشه ها و دستورالعمل هاي اجرایی تهیه شوند.

ضوابط کلی طراحی بهسازي در بند 1-6 ارائه شده است.

هدف بهسازي
هدف بهسازي براساس میزان اهمیت و سطح عملکرد ساختمان مورد نظر و مطابق یکی از بندهاي 1-4-1 تا 1-4-5 انتخاب می شود و شامل یک یا چند هدف عملکردي است که هر یک شامل انتخاب سطح عملکردي براي ساختم ان، مطابق بند 1-5 و سطح خطر لرزه ای مطابق بند 1-7 می باشد.

بهسازي مبنا

در بهسازي مبنا انتظار می رود که تحت زلزلهي "سطح خطر 1" ایمنی جانی ساکنین ساختمان تامین شود. (سطح عملکرد 3-C)

بهسازي مطلوب

در بهسازي مطلوب انتظار می رود که هدف بهسازي مبنا تامین شده (سطح عملکرد 3-C) و علاوه بر آن تحت زلزله ي "سطح خطر 2" ساختمان فرو نریزد. (سطح عملکرد 3-E)

بهسازي ویژه

در بهسازي ویژه، نسبت به بهسازي مطلوب، عملکرد بالاتري براي ساختمان مدنظر قرار می گیرد. بدین منظور سطح عملکرد بالاتري براي ساختمان تحت همان سطوح خطر زلزله ي مورد استفاده در بهسازي مطلوب درنظرگرفته شده یا با حفظ سطح عملکرد مشابه با بهسازي مطلوب، سطوح خطر زلزله ي بالاتري درنظرگرفته می شود.

بهسازي محدود

در بهسازي محدود عملکرد پایین تري از بهسازي مبنا درنظرگرفته می شود، به گونه اي که حداقل یکی از اهداف زیر برآورده شود:
الف- تحت زلزل هاي خفی فتر از زلزلهي "سطح خطر 1"، ایمنی جانی ساکنین تامین شود (سطح عملکرد 3-C)
ب- تحت زلزله اي برابر یا خفیف تر از زلزلهي "سطح خطر 1"، سطوح عملکرد C-4; D-4; E-4; C-5; D-5; E-5 یا D-6 تامین شود.

بهسازي موضعی

بهسازي موضعی بخشی از یک طرح بهسازي کلی است که هدف بهسازي آن مطابق بندهاي 1-4-1 تا 1-4-4 انتخاب شده لیکن به دلایلی در شرایط موجود فقط بخشی از آن اجرا می شود. در اینحالت، بهسازي باید به گونه اي پیش بینی و اجرا شود که هدف
بهسازي بخ شهاي دیگر در مراحل بعدي برآورده شود.
بهسازي موضعی باید با توجه به موارد زیر انجام شود:
1- بهسازي موضعی ساختمان نباید منجر به پایی نآمدن سطح عملکرد قبلی ساختمان موجود شود.
2- بهسازي موضعی نباید سبب افزایش نیروهاي ناشی از زلزله در اعضایی که وضعیت بحرانی دارند، شود.
3- بهسازي موضعی نباید منجر به نامنظم شدن یا افزایش نامنظمی ساختمان شود.

سیستم سازه اي و پیکربندي ساختمان

اطلاعات مربوط به سیستم سازه اي و پیکربندي ساختمان موجود شامل نوع، هندسه، ابعاد مقاطع، تعداد و آرایش میلگرد در مقاطع بتنی، جزئیات اتصال اعضا و اجزاي سیستم باربر ثقلی و جانبی و همچنین اجزاي غیرسازه اي که موثر در میزان سختی و مقاومت سازه هستند، باید جمع آوري شود.
همچنین اعضاي اصلی و غیراصلی سازه باید تعیین و اطلاعات مورد نیاز هر نوع با جزئیات کافی براي مدل سازي و تحلیل سازه جمع آوري و ارائه شود.

مشخصات مصالح

مشخصات فنی مصالح بهکار رفته در سازه باید جمع آوري/تعیین شود تا با توجه به مشخصات مقاطع اعضاء، بتوان مقاومت اعضاء و ظرفیت تغییر شکل سازه را محاسبه نمود. درجه اعتبار نتایج حاصل از اطلاعات جمع آوري شده از ساختمان موجود، که به دامنه و دقت اطلاعات بستگی دارد، با استفاده از ضریب آگاهی مطابق بند 2-3-2 در محاسبات منظور میشود.

مشخصات پی و ساختگاه

مشخصات ژئوتکنیکی خاك محل ساختمان، موقعیت و هندسه شالوده و مشخصات فنی بتن و همچنین تعداد و مشخصات فنی میلگرد موجود در آن، جهت ارزیابی کفایت سازه اي پی باید جمع آوري شود. این اطلاعات با توجه به مدارك و گزارش هاي موجود، بازدیدهاي محلی، بررسی نتایج عملیات حفاري، در صورت وجود، نمونه گیري و انجام آزمایش هاي صحرایی و آزمایشگاهی قابل حصول است.

بازدید از محل ساختمان براي کنترل تفاوت در مندرجات نقشه هاي ساختمان با آنچه اجرا شده است، ضرورت دارد. در صورت وجود هر گونه مغایرت، نظیر تفاوت در شرایط تکیه گاهی، بارگذاري، هندسه و مشخصات فنی، موارد باید بررسی شود. همچنین توجه به وجود هرگونه ضعف در عملکرد ساختمان، نظیر نشست پی، که موجب تشدید آسیب پذیري ساختمان در زمان وقوع زلزله می شود، ضروري است.
اگر در محل ساختمان احتمال مخاطرات ناشی از ناپایداري ساختگاه نظیر روانگرایی، فرونشست، گسلش و یا زمین لغزش وجود داشته باشد و اطلاعات ژئوتکنیکی موجود جهت برآورد خطر و مقابله با کاهش آن کفایت نکند، مطالعه ي شرایط زیر سطحی ضرورت می یابد.
دامنه این مطالعات با توجه به هدف بهسازي و جدول 2-1 تعیین می شود.

برخورد ساختمان هاي مجاور

درصورتی که فاصله ي ساختمان(هاي) مجاور تا ساختمان موردنظر کمتر از درز انقطاع تعیین شده در بند 3-7-5 باشد، لازم است اطلاعات مورد نیاز براي بررسی اثر برخورد آنها به ساختمان موردنظر جمع آوري شود. در چنین شرایطی احتمال آسیب دیدگی موضعی اعضا در محل برخورد به ساختمان مجاور باید به طور خاص با دقت بررسی و چاره اندیشی شود.

لینک دانلود فایل کامل نشریه 360 (دستور العمل بهسازی لرزه ای ساختمان های موجود)

http://bushehrcivil.blogfa.com/post-1787.aspx