مکانیک

نیرو علت حرکت است و با نیوتون Newton سنجیده می شود. نیوتن نیرویی است که به جرم یک کیلوگرمی، شتاب یک متر در ثانیه به توان 2 بدهد. هر کیلوگرم نیرو، برابر است با 81/9 نیوتن که آن را 10 نیوتن می گیرند.

هر جسمی جرمی دارد که با کیلوگرم سنجیده می شود. لختی جسم ها از جرم آنهاست. جرم جسم ها همدیگر را به سوی خود می کشند. جرم همه جسم های روی زمین هم به سوی میان زمین کشیده می شنود، این  نیروی کششی، وزن جسم است. وزن جسم را با یک کیلوگرم وزن kp (وزن = Pondus) می سنجند که 81/9 برابر جرم یک کیلوگرمی است در 45 درجه پهنای جغرافیایی و در کنار دریای باز. پس جرم هر جسم برابر است با وزنش بخش بر 81/9 (شتاب فرو افتادن آزاد آن به متر، در نخستین ثانیه). جرم جسم در همه جا یکسان می ماند و مانند وزن جسم کم و زیاد نمی شود.

انرژی، توانایی جسم است برای انجام دادن کار، که دو نوع است: انرژی جنبنده و انرژی خفته.

حرکت، جابجا شدن جسم یا نقطه ای است نسبت به جسم یا نقطه ی دیگر که ثابت انگاشته شده باشد.

در ساختمان، درازا را به متر ، جرم را با کیلوگرم، زمان را با ثانیه، گرما را با درجه Celsius (صد بخشی) یا با Kelvin (صفر آن برابر است با 15/273 – درجه ی صد بخشی) و مقدار گرما را با کالری (مقدار گرمایی که ، گرمای یک هزارم لیتر آب 5/14 درجه را به 5/15 درجه بالا ببرد) می سنجند.

تنش، نیرویی است که به رویه ی برش جسم بخش شده باشد و آن را N/mm² می سنجند. بسته به نوع نیرویی که به جسم اثر کند، تنش ، فشاری یا کششی، یا خمشی یا برشی و یا چرخشی است.

پاسکال - Pa -  یکان  تنش فشاری است برابر یک نیوتن به متر مربع N/m²  که بیشتر به میلیون پاسکال (مگا پاسکال) نشان داده می شود.

هر جسمی زیر اثر نیروهای بیرونی پایداری می کند، مرز این پایداری در یک چشم به هم زدن پیش از پاره شدن یا خرد گردیدن، تاب آن است. تاب هم مانند تنش با N/mm² سنجیده می شود و بسته به نیرویی که به جسم اثر کند، تاب، فشاری، یا کششی، یا خمشی، یا برشی و یا چرخشی است.

واکنش جسم های جامد زیر اثر نیرو و در دید نخست، یک جور نیست. جسم های شَخ rigid، زیر اثر نیرو تغییر شکل نمی دهند. جسم های جامد بر جهنده elastic، زیر اثر نیرو تغییر شکل می دهند و پس از برداشتن اثر نیرو، به حال نخست خود باز می گردند. جسم های جامد شکل پذیر plastic ، زیر اثر نیرو تغییر شکل می دهند و پس از برداشتن اثر نیرو به شکل تغییر یافته می مانند.

این شناسایی نخستین زیاد دقیق نیست زیرا، هیچ جسم جامدی شخ یا برجهنده یا خمیری نیست. همه ی جسم های جامد، کم و بیش برجهنده – خمیری هستند، که زیر اثر نیرو تغییر شکل می دهند و پس از برداشتن اثر نیرو، کم و بیش به حال نخست خود بر می گردند و کم و بیش تغییر شکل شان به جا می ماند.

ضریب برجهندگی E= Modulus of Elasticity نیروی کششی ای است که، میله ای را که درازی آن واحد طول و سطح برشش واحد سطح باشد، بکشد تا درازی آن دو برابر شود.

فشار به جسم های آبکی و گازی با آتمسفر اندازه گیری می شد که به جای آن بار Bar گذاشته شده است. یک اتمسفر فشار برابر است با وزن یک ستون شاغولی آب 4 درجه گرما به بلندی 10 متر بر روی یک سانتیمتر مربع سطح افقی در کنار دریای باز، در پهنای جغرافیایی 45 درجه، بار را هم N/mm² می سنجند یک اتمسفر برابر با 981/0 بار است.

بلور crystal جسمی است که ملکول هایش منظم باشند.

محلول، جسمی است که تک ملکول های جسم دیگر در آن شناور باشند.

امولسیون emulsion جسم آبگونی است که جسم دیگر به شکل گروه های ملکول در آن شناور باشند.

مکانیک (برگرفته از کتاب مصالح ساختمان تالیف احمد حامی)

انتشار موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران

آسانسورهای غیر استاندارد جان بوشهری ها را بالا و پایین می برد

بوشهر - خبرگزاری مهر: کاهش زمین مسکونی در شبه جزیره بوشهر و افزایش جمعیت در این شهر باعث شده ساخت و سازها به سمت ارتفاع حرکت کند و در این بین آسانسور نقش قابل توجهی یافته که البته انواع غیراستاندارد آن میهمان این شهر شده است.
به گزارش خبرنگار مهر در بوشهر، از یک طرف بیش از دو سوم زمینهای موجود در شهر بوشهر از سوی پایگاه و پادگان های نظامی مورد استفاده است و از طرفی دیگر وجود نیروگاه اتمی باعث شده تا این شهر با کاهش شدید زمین روبرو شود.

فارغ از اعلام مشکلات زیرساختی ایجاد شده از جمله آب و برق در ساخت و سازهای بوشهر این روزها مردم این شهر با پدیده ای و مشکلی جدید به نام آسانسور روبرو شده اند.

حوادث آسانسور در سالهای اخیر و بیشتر شدن مصدومین و تلفات انسانی علاوه بر نگرانی مسئولان آتش نشانی نگرانی هایی مردم این استان را نیز دو چندان کرده است.

قطع انگشتان دست، گیر کردن مکرر آسانسورها و ... از جمله اخباری است که طی ماههای اخیر مردم بوشهر را با چالشی جدید روبرو کرده است.

همه آسانسورهای بوشهر غیر استاندارد هستند

در همین خصوص مدیرکل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی استان بوشهر به مهر گفت: تمامی آسانسورهای نصب شده در ساختمانهای بوشهر غیر استاندارد هستند.

امیرحسین محتشم در گفتگو با خبرنگار مهر در بوشهر افزود: مراحل نصب و راه اندازی آسانسورها و اعطای مجوز پایانی به لحاظ قانون تحت نظارت کامل این موسسه باید صورت گیرد که متاسفانه این کار از طریق شهرداری و نظام مهندسی بوشهر صورت می گیرد.

وی اظهار داشت: همین امر باعث شده است که آسانسورهایی که در ساختمانهای بوشهر نصب می شود از کمترین فاکتورهای استاندارد برخوردار باشد.

سازمان نظام مهندسی مجوز نصب آسانسورهای غیر استاندارد را می دهد

مدیرکل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی استان بوشهر گفت: از نظر قانون اعطای مجوز نصب استاندارد آسانسور در اختیار موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی می باشد که متاسفانه سازمان نظام مهندسی استان با دریافت مبلغی اقدام به اعطای مجوز می کند که شهرداری نیز سپس بر اساس آن اقدام به صدور پایان کار می نماید.

محتشم مهمترین دغدغه و مشکل این موسسه را عدم همکاری سازمانهای موازی همانند شهرداری و سازمان نظام مهندسی با استاندارد عنوان کرد و گفت: به رغم این که بسیاری از خدمات و اعطای مجوز در اختیار موسسه استاندارد می باشد متاسفانه این دو نهاد بدون هماهنگی با ما اقدام به عطای مجوز و پایان کار می کنند.

هیچ یک از شرکت های نصب آسانسور در بوشهر مجوز ندارند

مدیرکل دفتر فنی استانداری بوشهر نیز به مهر گفت: هیچ یک از شرکت هایی که در این استان در زمینه نصب آسانسور فعالیت می کنند، مجوز کار ندارند.

احمد زارعی افزود: این شرکتها بدون فراگرفتن دوره های آموزشی و رعایت کردن استانداردها، آسانسورها را نصب می کنند که این امر باعث بالارفتن افزایش چشمگیر حوادث در آسانسورها شده است.

وی اظهار داشت: رعایت نشدن استانداردها در برخی آسانسورها به میزانی است که تعطیلی آنها ضروری است و ادامه فعالیت آنها ممکن است باعث بروز حوادث خطرناکی شود.

زارعی اضافه کرد: با افزایش ساخت و سازها و قد کشیدن بلندمرتبه ها در استان بوشهر و ضرورت استفاده از آسانسور در آنها، استاندارد و سازمان نظام مهندسی باید با تعامل، همکاری و هماهنگی بیشتر با یکدیگر با نظارت ویژه از فعالیت آسانسورهایی که با استانداردها مطابق نیستند، جلوگیری کنند.

شرکتی نصب آسانسور بوشهر از اطلاعات فنی لازم برخوردار نیستند

وی یادآور شد: بسیاری از بهره برداران از استاندارد بودن یا نبودن آسانسورها و نحوه نصب آنها آگاهی ندارند و این وظیفه ما است که در خصوص این مساله مهم و حیاتی که با جان مردم سرو کار دارد، اطلاع رسانی کنیم.

زارعی با تاکید بر بازررسی و تایید استاندارد آسانسورها بیان کرد: استاندارد باید معیارهایی را مشخص و به نظام مهندسی اعلام کند تا نظام مهندسی با قاطعیت بیشتر نحوه نصب آسانسورها را کنترل کند.

وی گفت: برخی پیمانکاران بدون درنظر گرفتن ظرفیت بهره برداران و به اندازه بودجه خود آسانسورهایی با ظرفیت محدود در ساختمان ها نصب می کنند که این مساله علاوه بر اینکه برای بهره برداران مشکلاتی ایجاد می کند، می تواند برای آنان خطرآفرین نیز باشد.

زارعی افزود: استاندارد و نظام مهندسی باید در این زمینه به گونه ای فعالیت و نظارت کنند که فقط شرکت های دارای مجوز و توسط مهندسان و متخصصان آموزش دیده آسانسور اقدام به نصب کنند.

افزایش حوادث آسانسورها در بوشهر نگران کننده است

معاون امور عمرانی استاندار بوشهر در گفتگو با مهر با بیان اینکه افزایش حواث آسانسورها در بوشهر نگران کننده است، گفت: به دلیل استاندارد نبودن شیوه نصب آسانسورها روزانه شاهد گزارش حوادث ناشی از این امر در این استان هستیم.

مسعود نصوری افزود: باتوجه به افزایش حوادث ناشی از آسانسورها در استان لازم است نصب و نگهداری آسانسور در بوشهر استاندارد شود.

وی اظهار داشت: شرایط استانداردسازی در نصب و نگهداری آسانسورها در استان به ویژه در شهر بوشهر مورد توجه مسئولان قرار گیرد.

نصوری تاکید کرد: تا زمانی که استاندارد آسانسور ساختمانی تائید نشود، نباید پایان کار به آن ساختمان داده شود.

تا زمانی که این وسیله مورد نیاز بشری از معیارهای لازم برخوردار نباشد، ممکن است تبدیل به بلای جان برخی بوشهری ها شود.

به هر حال اگر اتفاقی در یکی از آسانسورها برای یکی از شهروندان بوشهری رخ دهد و منجر به مرگ او گردد، چه کسی باید پاسخگو باشد؟
 

استاندار بوشهر:
حضور رسانه‌اي سازمان استاندارد در كشور ضعيف است

استاندار بوشهر گفت: با توجه به نقش مهم سازمان استاندارد در كشور در حال حاضر حضور رسانه‌اي اين سازمان ضعيف است و بايد تقويت شود.
به گزارش روابط عمومي استانداري بوشهر، ابوطالب شفقت در شوراي استاندارد استان بوشهر با اشاره به اينكه استاندارد بهره‌وري را افزايش مي‌دهد، اظهارداشت: استاندارد در سلامت جامعه، كيفيت محصولات، پيشگيري حوادث احتمالي در جامعه، احياي جريان اقتصادي و ... نقش موثري دارد.
وي افزود: با توجه به نقش مهم سازمان استاندارد در كشور در حال حاضر حضور رسانه‌اي اين سازمان ضعيف است و بايد تقويت شود.
استاندار بوشهر ادامه داد: استانداردسازي بايد از بعد رسانه‌اي در رسانه‌هاي نوشتاري، تصويري، ديجيتالي و ... مطرح شود.
شفقت خاطرنشان كرد: تأثيرات جريان‌هاي توليدي كالا استاني نيست اما عمده مباحث در مورد استاندارد ملي است.
وي با تأكيد بر كنترل كالاهاي ورودي به استان بوشهر از سوي سازمان استاندارد تصريح كرد: استاندارد به تنهايي نمي‌تواند همه موضوعات مربوط به كنترل و نظارت بر كالاها را بررسي كند، بنابراين گمرك، صنايع و معادن، صدا و سيما، ارشاد، جهاد كشاورزي، بهداشت، بازرگاني و ... نيز بايد به اين نهاد كمك كنند.
استاندار بوشهر اضافه كرد: با توجه به اهميت فعاليت استاندارد، كميته‌هاي فرعي نيز در اين سازمان بايد ساماندهي و سازماندهي شود تا حضور و نقش استاندارد در جامعه بيشتر منعكس شود.
شفقت ادامه داد: اين كميته‌ها بايد ماهانه نشست‌هاي تخصصي برگزار كنند تا اثرات استاندارد در جامعه ملموس و به صورت شفاف بيان شود.
وي در پايان گفت: جلوگيري از اتلاف مواد و انرژي، افزايش سرعت توليد، اطمينان از كيفيت محصول، سهولت برقراري ارتباط، سهولت بهبود و توسعه محصولات و فرآيندها، راهنمايي به منظور تنظيم تحقيقات و برنامه‌هاي توسعه از جمله فوايد استاندارد كردن محصولات است.
مديركل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان بوشهر گفت: در سال جاري 17 مورد تدوين استاندارد ملي در استان بوشهر انجام شد. 

 اميرحسين محتشم  اظهار داشت: طبق برنامه توسعه بايد 9 مورد تدوين استاندارد ملي امسال انجام مي‌شد كه اين رقم به 17مورد رسيد.
وي با اشاره به اينكه 53 پروانه استاندارد نيز در استان بوشهر صادر شد، افزود: در سال جاري 7 هزار و 955 نفر ساعت دوره‌هاي آموزش‌هاي استاندارد را طي كردند.
محتشم ادامه داد: امسال 11 آموزشگاه همكار سيار تأييد صلاحيت شدند و 12هزار و 985 مورد مجوز وارداتي نيز صادر شد.
مديركل استاندارد بوشهر با اشاره به اينكه 87 گواهي صادراتي نيز صادر شد، افزود: امسال 32 ميليارد ريال درآمد اداره كل استاندارد بود.
اين مقام مسئول گفت: 11هزار و 922 نمونه‌برداري از مراكز توليد و عرضه صادرات و واردات انجام شد.
محتشم تصريح كرد: از مجموع 9 هزار مورد استاندارد در كشور 550 فقره در استان بوشهر كنترل مي‌شود.
وي با اشاره به طرح طاها( طرح اجراي هماهنگ استاندارد) گفت: امسال 400 ميليون تومان اعتبار براي اجراي اين طرح به استان بوشهر اختصاص يافت.
مديركل استاندارد بوشهر افزود: 63 پارك بازي در استان بوشهر وجود دارد و طبق قانون پارك‌هايي كه غير استاندارد هستند بايد تعطيل شوند.
محتشم ادامه داد: 400 ميليون تومان اعتبار براي استانداردسازي پارك‌هاي استان بوشهر نياز است.
وي تصريح كرد: مرغوب بودن كالا همراه با مناسب بودن قيمت در مقابل كالاي مشابه مي‌تواند جاي يك تجارت ثابت و سالم را باز كند.
مديركل استاندارد بوشهر در پايان گفت: صرفه‌جويي كلي در مصرف نيروي انساني، مواد، انرژي، حمايت از مصرف كننده، حفظ ايمني و بهداشت محيط زيست، ايجاد ارتباط بهتر از جمله اهداف استاندارد است.
معاون فني اداره كل استاندارد استان بوشهر نيز در اين نشست گفت: انجام هماهنگ وظايف قانوني سازمان استاندارد و تحقيقات به منظور استانداردسازي، ارتقاي سلامت و ايمني جامعه از طريق كنترل كيفيت اقلام موجود در بازار، ملموس كردن حضور استاندارد در جامعه و اعتمادسازي و توجه جامعه به كيفيت قابل قبول از جمله اهداف طرح اجراي هماهنگ استاندارد (طاها) است.

محمدرحيم بهره‌مند افزود: تدوين و نشر استانداردهاي ملي، انجام تحقيقات كاربردي، نظارت بر اجراي استانداردهاي ملي، كنترل كالاهاي وارداتي و... از جمله وظايف استاندارد در طرح طاها است.

مدير كل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان بوشهر:98 درصد بلوك‌هاي سقفي واحدهاي توليدي بوشهر استاندارد نيستند
خبرگزاري فارس: مدير كل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان بوشهر گفت: در حال حاضر 95 درصد بلوك‌هاي ديواري و 98 درصد از بلوك‌هاي سقفي واحدهاي توليدي استان فاقد استانداردهاي اوليه بوده و در آزمون‌هاي استاندارد مورد تاييد قرار نگرفته‌اند.

 اميرحسين محتشم امروز در گفتگو با خبرنگار فارس در بوشهر اظهار داشت: اكثر واحدهاي تيرچه و بلوك استان فاقد مجوز هستند و بر خلاف قوانين مربوطه اقدام به ساخت تيرچه و بلوك مي‌كنند.
مديركل موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي استان بوشهر اضافه كرد: در حال حاضر 700 واحد بلوك در استان فعال است كه به ‌دليل كمبود نيرو قادر به نظارت و بازرسي بر روي تمام آنها نيستيم.
محتشم با بيان اينكه چهار شركت بازرسي بخش خصوصي گواهي تاييد صلاحيت از اين موسسه دريافت كرده‌اند، افزود: با مشاركت بخش خصوصي ميزان بازديد و نظارت اين اداره‌كل از 196 مورد در سال 86 به 563 مورد در سال 87 و به بیش از ۲۰۰۰ بازدید در سال ۸۸ افزايش پيدا كرده است.
وي ادامه داد: واحدهايي كه داراي بدترين كيفيت توليدي هستند، شناسايي شده‌اند و در صورت عدم تجديدنظر در توليدات خود با اقدامات حقوقي روبه‌رو مي‌شوند.

 مديركل استاندارد استان بوشهر خاطرنشان كرد: بازرسي فني از واحدهاي توليدي و خدماتي از مهم‌ترين وظايف اداره استاندارد است كه در سال گذشته استان بوشهر حدود يك‌هزار و 600 مورد بازرسي فني از واحدهاي توليدي به عمل آورديم و بيش از 30 مورد بازرسي نيز از واحدهاي خدمات انجام شد.
محتشم در ادامه با توصيه مردم به دقت در مصرف مواد غذايي پرمصرف تصريح كرد: مردم استان بوشهر در خريد اقلامي مانند كالباس، سوسيس، همبرگر و ساير مواد غذايي حساس به آرم استاندارد و تاريخ توليد و انقضا توجه كنند و هوشياري بيشتري به خرج دهند تا خدايي ناكرده مشكل پيش نيايد.
محتشم تصريح كرد: در سال گذشته، فعاليت بخش‌هاي مختلف اين اداره كل از لحاظ كمي و كيفي از رشد و جهش قابل ملاحظه‌اي برخوردار بوده به گونه‌اي كه تنها در بخش آموزش مسئولان كنترل كيفيت واحدهاي زير پوشش از 110 درصد رشد برخوردار بوده‌ايم و در بخش نمونه‌برداري از واحدهاي توليدي نيز 107 درصد نسبت به سال‌هاي گذشته جهش داشته‌ايم.
وي ادامه داد: البته در برخي از قسمت‌هاي زيرمجموعه استاندارد نيز با ركود مواجه بوده‌ايم، به طور مثال در بخش تدوين استاندارد ملي و همچنين در بخش صدور گواهينامه صادراتي به ترتيب 27 و 61 درصد كاهش آماري داشته‌ايم.
محتشم در ارتباط با تدوين استاندارد ملي در بوشهر يادآور شد: از زمان آغاز به كار اداره كل استاندارد بوشهر تا سال 84 تنها يك استاندارد ملي تدوين شد اما از سال 85 تا 87 اين رقم به 30 تدوين استاندارد رسيد.
وي خاطرنشان كرد: همچنين تا سال 84، 32 مورد صدور پروانه استاندارد داشتيم و از سال 85 تا 87 اين رقم به 72 مورد صدور پروانه استاندارد رسيد.
محتشم گفت: تعداد آزمايشگاه‌هاي تأييد صلاحيت شده تا سال 84 دو مورد بوده و از سال 84 تا 87 به 36 مورد رسيده است.

شيشه و شيشه سازي

نام نويسنده مقاله : سرکار خانم مهندس جعفريان

         شيشه ها در سراسر عمر زمين با سرد شدن سريع ماگماها وگدازه ها تشكيل شده اند. بهترين مثال در اين زمينه ،شيشه ابزيدين  است كه در ساخت پيكان هاي نوك تيز و وسايل برش مورد استفاده قرار مي گرفت. شيشه هايي با تركيب شيميايي متفاوت ،از ماه و شهابسنگها نيز بدست آمده است و از اين راه مي توان اطلاعات مهمي راجع به پيدايش سيستم خورشيدي بدست آورد .
     اگر چه تاريخچه ساخت شيشه روشن نيست، ولي احتمالاً اولين بار در3000سال پيش ، در مصر توليد شد كه از آن در وسايل تزئيني استفاده مي نمودند. تكنيكهاي دميدن توسط رومي ها توسعه يافت و وسايل شيشه اي رايج شدند . از آن پس شيشه سير تكاملي خود را از يك شئ كم مصرف تزئيني ، به ماده اي با مصارف گوناگون طي نمود . اين تكامل تدريجي مديون اختراعات علمي و گروه هاي متعدد محققين ، در سطوح مختلف مي باشد.
     با وجود اينكه شيشه كاربردي عمومي يافته است محققين بر روي يك تعريف رضايتبخش براي آن توافق ندارند . متداولترين ترين تعريف به اين صورت است كه  » شيشه يك محصول معدني مذاب است كه بر اثر سرد شدن ، بدون آنكه بلوري شود ، به حالت جامد در مي آيد. « . اما اين توصيف چندان رضايت بخش نيست چرا كه شيشه هاي آلي را در بر نمي گيرد. در ضمن شيشه ها با روش هاي مختلفي مانند تبخير محلول و ته نشيني بخار ، ساخته مي شوند. با اين حال تعريف فوق در اكثر موارد صادق است. شيشه هاي طبيعي عموماً غني از سيليسيم مي باشند و مقادير زيادي از ساير فلزات نظير Fe ,Na ,K ,Ca ,Mg  وAl  كه همه آنها با اكسيژن همراه هستند،را شامل مي شوند. شيشه هاي تجارتي مشابه هم هستند و معمولاً از ذوب كردن مخلوطهايي از SiO2 و ساير  اكسيد هاي معدني ، در دماي بالا، ساخته مي شوند. معمولا اين قبيل شيشه ها، با استفاده از مواد شيميايي ومعدني به عنوان منبع پخت ، درتانكهاي حرارتي بزرگ الكتريكي ،نفتي ياگاز سوز ،ذوب مي شوند .واحدهاي ذوب اغلب پيوسته است واز يك طرف ، به كوره وارد شده واز طرف ديگر شيشه مذاب به طور پيوسته، خارج شده و به شكل مورد نظر تبديل مي شود،   شكل دهي با يكي از روشهاي زير صورت مي گيرد :
دميدن ،فشردن ، ريخته گري درون قالبها ، بيرون راندن از روزنه هاي مخصوص و غيره . در فرايند شناور سازي پيلكينگتون ، نوار باريكي از شيشه مذاب ،بر سطح حمامي ازقلع مذاب براي هموار كردن تمام نا همواريهاي سطح آن،به مدت كافي شناور ميشود .اكثر صفحات شيشه اي ،در دنيا به روش شناور سازي ساخته مي شوند .

ساختار شيشه

   به آساني مي توان ساختار يك شيشه ساده را در ذهن تصور نمود . نمودار ساده اي از شيشه هاي SiO2 خالص و SiO2  بلوري(كوارتز) در شكل - 1 نمايش داده شده است . هر دو ماده حاوي اتم هاي سيليسيم هستند كه در يك ساختار چهار وجهي با چهار اتم اكسيژن پيوند برقرار كرده اند . ماده بلوري داراي نظمي با ابعاد گسترده تر مي باشد . از نظر تئوري، دانستن موقعيت يك سلول واحد در بلور، مي تواند براي پيشگويي موقعيت كليه اتم هاي ديگر مورد استفاده قرار گيرد. اگرچه شيشه، گاهي در ابعاد بيش از چند قطر اتمي ساختار منظمي دارد، ولي در ابعاد بيشتر نظمي ندارد .

 
شكل 1- (a) ساختار بلوري SiO2      (b)طرحواره اي از ساختار  شيشه SiO2
(c)   چهار وجهي نشان داده شده در قسمتهاي   و  نمايش دهنده يك اتم سليسيم
(دايره تو پر ) به همراه چهار اتم اكسيژن (كره هاي تو خالي بزرگ)  مي باشند .

    شيشه SiO2   خواص مطلوب زيادي از قبيل پايداري شيميايي فوق العاده،توانايي مقاومت در مقابل تغييرات زياد و ناگهاني
دما و قابليت عبور نور در گستره وسيعي از طول موج را دارا مي باشد. متأسفانه ، ويسكوزيتــه و نقطه ذوب SiO2   بسياربالا است (   ºC 1723) و اين مطلب ساختن شكلهاي قابل استفاده از آن را مشكل مي سازد.به همين دليل شيشه SiO2را به سختي ميتوان از مذاب آن ساخت . روش پايين آوردن نقطه ذوب و ويسكوزيته شيشه SiO2 ، وارد نمودن تعديل كننده هاي شبـــكه (اتم هايي كه شبكه Si-O-Si را مي شكنند)، مي باشد .درشكل- 2 اثر افزايش Na2O – نوعي تعديل كننده – نمايش داده شده است. با شكستن شبكه ، ويسكوزيته ودماي ذوب آن پايين مي آيد و دردماي مناسب، به شكلهاي قابل استفاده اي تبديل مي شود.
اكثر عناصر جدول تناوبي نيز مي توانند در شيشه هاي سنتزي بعنوان يك تشكيل دهنده و تعديل كننده شبكه وارد شوند. با تغيير تركيب شيميايي موادي كه در ساخت شيشه به كار مي رود ، مي توان خصوصيات فيزيكي و شيميايي زيادي را در مواد شيشه اي ايجاد نمود. به همين دليل كاربردهاي كنوني شيشه ، گستره اي از شيشه ساده (شيشه هاي پنجره اي و بطري) تا شيشه هاي پيچيده(ارتباطات راه دور ، صفحات بلور – مايع، ليزرها ، پروتزهاي پزشكي و محاسبات نوري)را در بر مي گيرد . 
شكل 2- افزايش Na2O به شيشه , شبكه بلوري آن را در هم ريخته
و مانند ذوب شدن با دماي بالا , از ويسكوزيته آن مي كاهد

شيمي شيشه هاي معمولي
    اگر چه پرداختن جديدترين كاربرد هاي شيشه جالب است .شيمي اشياء شيشه اي ساده و عادي ميتواند بطور فريبنده اي پيچيده و جالب باشد. متداولترين تركيبي كه در سراسر دنيا براي شيشه بكار مي رود ، مخلوطي از Na2O ، CaO و SiO2 
به همراه مقادير كمي از ساير اكسيدها مي باشد . اين نوع شيشه را شيشه آهكي مي نامند . شيشه آهكي  نسبت به ساير شيشه ها مزايايي دارد  :
•  سازنده هاي آن ارزان و متداولند
• به هنگام سرد شدن متبلور نمي شود
• در دماهاي نسبتأ پايين (حدود     ºC1300 ) ذوب مي شود
• در برابر عوامل خوردگي جوي مقاوم است
    در نتيجه بطري ها ، شيشه هاي مربا ، شيشه پنجره ها ، لامپ روشنايي و لامپهاي فلورسنت معمولاً از شيشه آهكي ساخته مي شوند .
     در ضمن شيشه آهكي را مي توان به آساني رنگ كرد. براي مثال ، افزودن غلظتهاي كمي از يونهاي فلزات واسطه ، سبب جذب نور در ناحيه مرئي طيف مي شودكه به علت انتقالات الكترونهاي 3d مي باشد . مثلاً رنگ سبزي كه در لبه شيشه پنجره ها ديده مي شود ناشي از وجود مقادير كم Fe 2+ مي باشد. ساير رنگ كننده ها عبارتند از Co2+  , براي رنگ آبي ، Mn3+ براي رنگ ارغواني و Cr3+ براي رنگ سبز . از آنجاييكه انتقالات درالكترونهاي 3d  اتفاق مي افتد ، رنگهاي حاصل بستگي به محيط اطراف يونها دارد . به همين دليل ، رنگها اغلب با تغيير در تركيب شيشه ها ، تغيير مي كنند . در هر صورت عناصر خاكهاي نادر نيز مي توانند در شيشه هاي رنگي مورد استفاده قرار گيرند كه انتقالات الكتروني آنها در اوربيتالهاي داخلي تر انجام مي پذيرد. بنابراين، انتقالات آنها تحت تأثير محيط اطراف يون قرار نمي گيرد و رنگ حاصل به تركيب شيشه بستگي  نخواهد داشت .
اما يكي از معايب شيشه آهكي ، عدم پايداري آن است. عموماً شيشه را بعنوان ماده بي اثر در نظر مي گيرند ولي خيلي از شيشه ها ازنظر شيميايي فعال هستند . شكلهاي متعددي از اين قبيل واكنشها وجود دارد كه دو مورد مهم آنها به قرار زير است :
در محلولهاي اسيدي ، تعويض يونهاي H+ مجاور سطح شيشه با يونها قليايي داخل شيشه  به آساني انجام مي پذيرد . معمولاً اين تعويض يون سبب تشكيل يك لايه محلول رنگين كماني بر شيشه مي شود . بر عكس ، در معرض يك محلول قليايي ، ساختار شيشه با وارد شدن يونها ي OH- در هم شكسته مي شود و در نهايت منجر به انحلال كامل شيشه مي گردد. تشكيل لايه سفيد نازكي بر روي سطح ظروف شيشه اي، پس از آنكه مدت زيادي در معرض شوينده ها قرار ميگيرد ، مثال به خوبي شناخته شده اي از فرايند اخير مي باشد .
     شيشه هاي آهكي در مقابل دماهاي زياد با تغييرات ناگهاني حرارت نيز زياد مقاوم نيستند . بدليل انبساط حرارتي زياد (تغيير ابعاد با دما)شيشه آهكي، تغييرات ناگهاني دما سبب ايجاد فشارهاي ناخواسته در شيشه وشكاف برداشتن ياشكستن آن مي شود .
يك راه حل براي اين قبيل مسائل ، توسعه شيشه هاي بوروسيليكات است. يك مثال از شيشه هاي بوروسيليكات مقاوم حرارتي و پايدار، شيشه پيركس است. بوروسيليكاتها گستره وسيعي از كالاهاي خانگي مصرفي را در برميگيرند. افزايشB2O3 به تركيب شيميايي شيشه دو مزيت دارد . يكي اينكه انبساط گرمايي را تا 50% كاهش ميدهد و درنتيجه مقاومت هر شئ را دربرابرشوكهاي گرمايي بالامي برد دوم اينكه پايداري شيشه بطورمحسوسي بالا مي رود. علل افزايش پايداري شيميايي در بوروسيليكاتها روشن نيست . يك نظر رايج اين است كه با سرد شدن شيشه يك فاز غير قابل اختــلاط بوجود مي آيد،  يك فاز ناپيـــوسته غني از Na2O و B2O3  و يك فاز پيوشته غني از SiO2 . پايداري شيشه بدون از دست دادن توانايي تشكيل شيشه در دماهاي معقـول تقويت مي شود . از آنجا كه قطر فاز ناپيوسته كاملاً زير طول موج نور مرئي است ، شفافيت اين ماده محفوظ است.
      از اين پديده مي توان براي توليد گروه معروف ديگري از شيشه ها يعني شيشه هاي شيري رنگ استفاده كرد. بسياري از شيشه ها به گونه اي طراحي شده اند كه به صورت دو فاز جدا مي شوند و ريخت (مورفولوژي)آنها طوري است كه شكست و پراكندگي دروني نور، ماده اي نيم شفاف يا مات به وجود مي آورد. هر دو فاز مي توانند شيشه باشند ، يا در مواردي يك فاز ميتواند بلوري باشد. از  شيشه هاي شيري رنگ در ساخت بعضي از ظروف آشپزي نيم شفاف و  بشقابهاي سفيد غذا خوري استفاده مي شود.
تركيبهاي استاندارد ديگري براي شيشه وجود دارد . آلومينو سيليكاتها خواصي مشابه بوروسيليكاتها دارند اما مي توانند دماهاي بالاتري را تحمل كنند. شيشه هاي سربي با توجه به دارا بودن خواصي از قبيل : ضريب شكست بالا، دماي ذوب پايين ، سادگي شكل پذيري و مقاوم بودن در مقابل تابش هاي پر انرژي ، كاربرد وسيعي دارند . از دو خاصــيت اول درساخت شيشــه هاي صنعتي، شيشه هاي تزييني و نوري و از خاصيت سوم در پنجره هاي تابشي و لامپ هاي تلوزيون و …  استفاده مي شود . شيشه هاي كه از افزايش بورات ، فسفات ، ژرمنات و كالكوژنيد بدست مي آيند ، نيز كاربرد تجارتي دارند .
   
شيشه – سراميك ها
      شيشه – سراميك ها بين شيشه ها و سراميك ها ي بلوري ، پلي ايجاد مي كنند . شيشه – سراميك ها به بهترين شكل به صورت » جامدهاي ريز بلوري كه با تبـــلور كنترل شده شيشه بوجود آمده اند « تعريف ميشوند . شيشه ها با استفاده از تكنيــكهاي استاندارد ذوب شده و شكل مي پذيرند و سپس با عمليات حرارتي ويژه اي ، بلور دانه اي يكنواختي تشكيــل ميشود . معمولاً 50% حجمي شيشه – سراميك ها بلوري است و آنها را بادرجه بلوري شدن از شيشه هاي مات تشخيص مي دهند. خواص ويژه شيشه – سراميك ها توسط خواص فيزيكي تك بلورها و بوسيله رابطه بين بافت بلورها و شيشه باقي مانده كنترل مي شود . به همين دليل شيشه – سراميك ها داراي خواص گوناگوني از قبيل  : استحكام  ، قابليت ماشين كاري و پايداري در برابر تغييرات حرارتي مي باشند . (شكل 3 )

شكل 3-(a)  β – ميكروگراف الكتروني عبوري شيشه – سراميك كوارتز پر شده , كه درجه تبلور اين مواد را نمايش مي دهد
(b) ميكروگراف الكتروني عبوري شيشه – سراميك فلورميكا
      نمونه اي از اين پديده ، ويژنز  محصول كورنينگ است  كه از شيشه   Li2O - Al2O3 - SiO2  كه مقاديـــر كمي از TiO2 و ZrO2  دارد تحت تاثير گرما ساخته مي شود. تحت تاثير گرما بلورهايي از زيركونيم تيتانات از شيشه رسوب مي كند و محلهاي هسته زايي را براي رشد بلورهاي ليتيم آلومينوسيليكات از شيشه فراهم ميكنند . از آنجا كه انبساط گرمايي بلورهاي ليتيم آلومينوسيليكات بطور استثنائي پايين است ، اين شيشه – سراميك ها مي توانند تغييرات ناگهاني دما را در ارتباط با ظروف خوراك پزي تحمل كنند . در ضمن به دليل اينكه اندازه هر بلور كوچكتر از طول موج نور است و ضريب شكست اين بلورها و شيشه با يكديگر همخواني دارد پراكندگي نور صورت نمي گيرد و اين مواد شفاف به نظر ميرسند .

الياف نوري
        بالاخره ، يكي از ساده ترين شيشه ها (SiO2 خالص) در يكي از مهمترين محصولات شيشه اي يعني هدايت كننده هاي نوري براي ارتباطات راه دور مورد استفاده قرار مي گيرد .اين قبيل الياف نياز به خلوص خيلي بالايي براي عبور نور در بيش از دهها كيلومتر دارند .در اين مواد بايد از ناخالصي هايي ماننـــد فلزات واسطه يا H2O محلول ، حتي به ميزان يك بيليونيم نيز  اجتناب نمود ، زيرا اين مواد قسمت عمده نور را در فواصل زياد ، جذب ميكنند . در ضمن هنگام ذوب SiO2  نيز با مشكلاتي مواجه مي شويم كه تهيه اين ماده را مشكل تر مي كند .
     به همين دليل الياف نوري معمولاً با استفاده از تكنيك غير متداول رسوب دهي بخار شيميايي  تشكيل مي شوند. در شكل ديگري از اين تكنيك يعني رسوبدهي بخار بيروني   مخلوطي ازSiCl4  ,    و O2  در شعله CH4 - O2  شعله ور مي شود . يكي از محصولات واكنش SiO2  بي شكل دوده مانند است كه بر سطح خارجي يك ميله شيشه اي ته نشين مي شود . ميــله جابجا مي شود وبا حرارت دادن در دماي بالا دوده به شيشـــه محكم مي شود. شيشـــه حاصل به صورت يك تار نازك و فوق العاده خالص در مي آيد . با افزايش كنترل شده ساير هاليدها(براي مثال GeCl4  ) به شعله ، ضريب شكست مقطع طولي تار حاصل با دقت زياد كنترل مي شود. تركيبات شيشه – سراميك و شيشه هاي تجارتي متنوع ديگر در سراسر جهان به فروش مي رسد . توسعه تكنيكهايي مانند روش رسوب دهي بخار شيميايي و تحقيق در زمينه اساس شيميايي و ساختار شيشه در بسياري از آزمايشگاه هاي دانشگاهي و صنعتي دنبال مي شود . اين تحقيقات تا زماني كه به طرق مختلفي بر زندگي روزمره اثر مي گذارند ، ادامه خواهند يافت .

Glass & Glassmaking   J.of chemical Ed. , 68(9), 765-768(1991)

لینک دانلود مطلب

شيشه و شيشه سازي

واحد اجرای استاندارد

این واحد انجام وظایف زیر را طبق دستوالعمل های مربوطه به عهده دارد:

 
 صدور، تمودید تعلیق و ابطال پروانه کاربرد علامت استاندارد اجباری و تشویقی
 نظارت بر حسن اجرای استاندارد که به شرح زیر انجام می شود:
   نظارت مستمر بر واحد های دارای پروانه کاربرد علامت استاندارد نسبت به بازدید های ادواری و موردی
 بازدید و نمونه برداری از کلیه واحد های تحت پوشش و واحد های شناسایی شده
 بازدید و نمونه برداری از محصولات واحد های تولیدی دارای پروانه کاربرد علامت استانتدارد اجباری و تشویقی به منظور حصول اطمینان از تداوم کیفیت محصول
 تذکر، اخطار ، تعلیق و ابطال پروانه کاربرد علامت استاندارد به علت عدم تداوم تطبیق کیفیت فرآورده با استاندارد مربوطه
 ارزیابی اولیه در مورد واحد های متقاضی پروانه کاربرد علامت استاندارد
 بررسی، جمع آوری و توقیف فرآورده های پایین تر از کیفیت استاندارد از واحد هاتی تولیدی، توزیعی و فروش از طریق واحد حقوقی و فروش از طریق واحد حقوقی و معرفی واحد های متخلف به دادگاه و مراجع قضایی
 تشکیل جلسه های کمیته علایم جهت دریافت  پروانه کاربرد علامت استاندارد
 شناسایی واحد ها پس از اجرای مصوبه های شورای عالی استاندارد در خصوص استاندارد های اجباری
 برنامه ریزی جهت نمونه برداری و بازدید اولیه
 ارایه آمار و اطلاعات مربوط به طرح جامع بازار و نظارت بر آن 

فلوچارت روندهای مربوطه

	صدور پروانه کاربرد علامت استاندارد اجباری و تشویقی
	تمدید پروانه استاندارد
	تعلیق پروانه استاندارد

خبرگزاري فارس: اداره كل استاندارد اعلام كرد: در طرح بازرسي از رستوران و فست‌فودهاي سطح تهران كه در اواخر سال گذشته انجام شد مشخص گرديد، رنگ غير مجاز تار ترازين E102 با عنوان (صفار الزعفران) در برخي از رستوران‌ها و فست‌فودها مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

مهدي پورهاشم مديركل استاندارد و تحقيقات صنعتي استان تهران در اين خصوص افزود: اين ماده خطرناك ساخت كشور عربستان سعودي است و علي‌رغم غيراستاندارد بودن به طور گسترده در سطح بازار اين استان عرضه شده است و متأسفانه در بسياري از خانواده‌ها و مراكز عرضه مواد غذايي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
وي گفت: براساس مدارك معتبر علمي، رنگ تارترازين، در بسياري از كشورها از جمله ايران به عنوان يكي از مضرترين و حساسيت‌زاترين رنگ‌هاي مصنوعي شناخته شده و استفاده از آن نيز غير مجاز و خطرناك اعلام شده است.
وي با اشاره به مضراتي كه اين ماده خطرناك براي مصرف‌كنندگان در درازمدت ايجاد مي‌كند افزود: مصرف اين ماده بيماري‌هايي از قبيل بيش فعالي در كودكان، معضلات گوارشي و آسمي، تومورهاي تيروئيدي، تشديد ميگرن، تاري ديد، حساسيت‌هاي پوستي و بيماري‌هاي اسكولي و پورپورا به همراه خواهد داشت.
پورهاشم تأكيد كرد: براين اساس اين اداره كل در نظر دارد در راستاي تبصره 4 ماده 9 قانون اصلاح قوانين و مقررات سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران، طرح بازرسي از رستوران‌ها و فست‌فودها را كه از اواخر سال گذشته آغاز گرديده، در سال‌جاري با جديت بيشتري در كل سطح استان تهران اجرا كرده و با عرضه‌كنندگان و استفاده‌‌كنندگان اين نوع ماده خطرناك در رستوران‌ها و فست‌فودها مطابق قانون برخورد نمايد.